ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੪ ॥ ਹਰਿ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅੰਤਰੁ ਮਨੁ ਬੇਧਿਆ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਰਹਣੁ ਨ ਜਾਈ ॥ ਜਿਉ ਮਛੁਲੀ ਬਿਨੁ ਨੀਰੈ ਬਿਨਸੈ ਤਿਉ ਨਾਮੈ ਬਿਨੁ ਮਰਿ ਜਾਈ ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਜਲੁ ਦੇਵਹੁ ਹਰਿ ਨਾਈ ॥ ਹਉ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੁ ਮੰਗਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਨਾਮੇ ਹੀ ਸਾਂਤਿ ਪਾਈ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਿਉ ਚਾਤ੍ਰਿਕੁ ਜਲ ਬਿਨੁ ਬਿਲਲਾਵੈ ਬਿਨੁ ਜਲ ਪਿਆਸ ਨ ਜਾਈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਲੁ ਪਾਵੈ ਸੁਖ ਸਹਜੇ ਹਰਿਆ ਭਾਇ ਸੁਭਾਈ ॥੨॥ ਮਨਮੁਖ ਭੂਖੇ ਦਹ ਦਿਸ ਡੋਲਹਿ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਦੁਖੁ ਪਾਈ ॥ ਜਨਮਿ ਮਰੈ ਫਿਰਿ ਜੋਨੀ ਆਵੈ ਦਰਗਹਿ ਮਿਲੈ ਸਜਾਈ ॥੩॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹਿ ਤਾ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਹ ਹਰਿ ਰਸੁ ਅੰਤਰਿ ਪਾਈ ॥ ਨਾਨਕ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਭਏ ਹੈ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਸਬਦਿ ਬੁਝਾਈ ॥੪॥੮॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਦੀ ਯਾਦ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੱਛੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ॥੧॥ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! (ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ) ਮੇਹਰ ਦਾ ਜਲ ਦੇਹ। ਹੇ ਹਰੀ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਦੀ ਦਾਤਿ ਦੇਹ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਰਾ ਨਾਮ (ਹੀ) ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ (ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ) ਨਾਮ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆਂ ਹੀ ਆਤਮਕ ਠੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਰਹਾਉ ॥ ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਜਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪਪੀਹਾ ਵਿਲਕਦਾ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਦੀ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰੇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਤਮਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ-ਜਲ (ਗੁਰੂ ਪਾਸੋਂ) ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ॥੨॥ ਹੇ ਭਾਈ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਦਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਡੋਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਕੇ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ (ਇਹ) ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ॥੩॥ ਹੇ ਹਰੀ! ਜੇ ਤੂੰ (ਆਪ) ਮੇਹਰ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। (ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੇਹਰ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ) ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ ਜੀ! ਦੀਨਾਂ ਉਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰੁੱਠਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ (ਮਾਇਆ ਦੀ) ਤ੍ਰੇਹ ਬੁਝਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ॥੪॥੮॥
सोरठि महला ४ ॥ हरि सिउ प्रीति अंतरु मनु बेधिआ हरि बिनु रहणु न जाई ॥ जिउ मछुली बिनु नीरै बिनसै तिउ नामै बिनु मरि जाई ॥१॥ मेरे प्रभ किरपा जलु देवहु हरि नाई ॥ हउ अंतरि नामु मंगा दिनु राती नामे ही सांति पाई ॥ रहाउ ॥ जिउ चात्रिकु जल बिनु बिललावै बिनु जल पिआस न जाई ॥ गुरमुखि जलु पावै सुख सहजे हरिआ भाइ सुभाई ॥२॥ मनमुख भूखे दह दिस डोलहि बिनु नावै दुखु पाई ॥ जनमि मरै फिरि जोनी आवै दरगहि मिलै सजाई ॥३॥ क्रिपा करहि ता हरि गुण गावह हरि रसु अंतरि पाई ॥ नानक दीन दइआल भए है त्रिसना सबदि बुझाई ॥४॥८॥
हुकमनामा व्याख्या
इस पावन शबद में गुरु साहिब जी समझाते हैं कि जिस मनुष्य का हृदय परमात्मा के प्रेम में भीग जाता है, वह प्रभु की याद के बिना एक पल भी नहीं रह सकता। जैसे मछली पानी के बिना तड़पकर मर जाती है, उसी प्रकार गुरमुख व्यक्ति प्रभु के नाम के बिना अपने जीवन को अधूरा समझता है। उसके लिए प्रभु का नाम ही असली जीवन है। ॥१॥हे प्रभु! मुझ पर अपनी कृपा बरसा और मुझे अपनी सिफत-सलाह का अमूल्य खजाना प्रदान कर। भक्त दिन-रात अपने हृदय में केवल प्रभु के नाम की ही अरदास करता है, क्योंकि सच्ची आत्मिक शांति और ठंडक केवल नाम सिमरन से ही प्राप्त होती है। ॥रहाउ॥गुरु साहिब आगे उदाहरण देकर समझाते हैं कि जैसे पपीहा वर्षा की एक बूंद के लिए तड़पता है और उसके बिना उसकी प्यास नहीं बुझती, वैसे ही मनुष्य की आत्मा भी प्रभु के नाम के बिना बेचैन रहती है। जब कोई व्यक्ति गुरु की शरण में आता है, तब गुरु उसे नाम रूपी अमृत प्रदान करता है, जिससे उसका जीवन पवित्र और आनंदमय बन जाता है। ॥२॥मनमुख व्यक्ति, जो अपने मन की इच्छाओं के पीछे चलता है, वह माया की भूख में दसों दिशाओं में भटकता रहता है। परमात्मा के नाम से टूट जाने के कारण उसका जीवन दुखों से भर जाता है। वह जन्म-मरण के चक्र में फंसा रहता है और बार-बार संसार में आता-जाता है। यही उसकी सबसे बड़ी सजा है। ॥३॥अंत में गुरु साहिब अरदास करते हैं कि हे प्रभु! जब तू स्वयं मेहर करता है तभी जीव तेरी महिमा गा सकता है। जिस मनुष्य पर तेरी कृपा होती है, वह अपने हृदय में हरि नाम का रस अनुभव करता है। गुरु के शब्द द्वारा उसकी माया की प्यास बुझ जाती है और उसे आत्मिक संतोष प्राप्त होता है। ॥४॥८॥संदेश:यह हुकमनामा हमें सिखाता है कि संसार की वस्तुएँ कभी आत्मा को शांति नहीं दे सकतीं। सच्ची शांति, आनंद और आत्मिक जीवन केवल गुरु की शरण और प्रभु के नाम में जुड़ने से ही प्राप्त होता है।
Explanation:
Longing for the Divine Naam – A Soul’s Deepest Thirst
In this beautiful shabad, the Guru Sahib describes the intense love and longing of the soul for the Divine Naam. The words are filled with emotion, devotion, and spiritual yearning. The seeker realizes that without connection to the Lord, life feels empty and unbearable. Through simple yet powerful examples from nature, Guru Sahib teaches us that just as certain beings cannot survive without water, the human soul cannot find peace without the remembrance of God.The shabad reminds us that true peace is not found in wealth, status, or worldly pleasures. Real fulfillment comes only through the Naam — the Divine Presence and remembrance of the Creator.—The Soul Pierced by Divine Love “The inner depths of my mind are pierced by love for the Lord; I cannot live without the Lord.”Guru Sahib begins by expressing the deep pain of separation from God. The phrase “pierced by love” shows that divine love is not superficial; it penetrates the deepest parts of the heart and mind. When a person truly experiences spiritual awakening, worldly attractions begin to lose their importance. The soul constantly yearns for closeness with the Creator.This longing is similar to the pain of separation between loved ones. However, the pain described here is even deeper because it is the separation of the soul from its true source.Guru Sahib teaches that spiritual love is not merely emotional devotion it becomes the very breath of life. The devotee cannot remain spiritually alive without feeling connected to the Divine.
The Fish Without Water “Just as the fish dies without water, I die without the Lord’s Name.”This is one of the most powerful metaphors used in Gurbani. A fish may survive for a short moment outside water, but eventually it becomes restless and dies. Water is not optional for the fish; it is essential.Similarly, the Naam is essential nourishment for the soul.Today many people experience anxiety, emptiness, restlessness, and lack of inner peace. Often we search for fulfillment in temporary things social media, material success, relationships, or distractions. Yet the soul continues to feel thirsty because its true nourishment is spiritual connection.
Guru Sahib explains that without Naam:
The mind becomes restless.
The heart feels empty.
Peace cannot be attained.
The soul suffers separation from its Divine origin.
The comparison reminds us that remembrance of God is not a ritual alone it is spiritual survival.
The Prayer for Naam “O my God, please bless me with the water of Your Name.”The devotee now turns toward prayer and humility. Instead of asking for worldly comforts, Guru Sahib asks only for Naam.
This teaches an important spiritual lesson: the greatest blessing is not material wealth but divine awareness.The phrase “water of Your Name” beautifully connects with the earlier image of the fish. Just as water gives life to creation, Naam gives life to the soul. It cools the burning desires of the mind and washes away ego, fear, and suffering.The seeker begs for Naam “day and night,” showing continuous remembrance and longing. Spiritual peace does not come from occasional worship but from constant connection with the Divine.
True Peace Through Naam “Through the Name, I find peace.”In today’s world, people often search endlessly for peace through external achievements. Yet even after gaining success, many still feel incomplete.Guru Sahib reveals that peace is not something that comes from outside circumstances. It is experienced within when the mind becomes connected to the Naam.
Naam:
Brings stability to the wandering mind.Removes fear and anxiety.Fills the heart with contentment.Connects the soul to Divine love.This peace is not temporary happiness. It is a deep spiritual calm that remains even during life’s challenges.
The Song-Bird’s Cry “The song-bird cries out for lack of water without water, its thirst cannot be quenched.”Guru Sahib gives another example from nature. The thirsty bird cries in desperation because only water can satisfy its thirst.Likewise, the human soul cries silently for spiritual fulfillment. Many people may not even realize that their inner emptiness is actually a longing for Divine connection. No worldly pleasure can permanently satisfy this thirst.
The bird’s cry symbolizes:
Spiritual yearning,Restlessness of the mind,The soul’s search for truth.Only the “water” of Naam can quench this thirst.
The Blessing of the Gurmukh “The Gurmukh obtains the water of celestial bliss, and is rejuvenated, blossoming forth through the blessed Love of the Lord.”A Gurmukh is one who turns toward the Guru and lives according to divine wisdom. Such a person receives the “water of celestial bliss” spiritual joy that comes directly from connection with God.Guru Sahib says the Gurmukh “blossoms forth.” This is a beautiful image of spiritual transformation. Just as a dry plant becomes fresh and green after receiving water, the soul blossoms when nourished by Naam.
The qualities of a Gurmukh include:
Humility,
Devotion,
Constant remembrance of God,
Love for all beings,
Inner peace and contentment.
Through the Guru’s guidance, the soul becomes spiritually alive again.
Spiritual Message of the Shabad
This shabad teaches us that:
Human beings are spiritually incomplete without Naam.True peace comes only through remembrance of God.Divine love transforms the soul completely.Worldly things cannot satisfy the inner thirst of the heart.The Guru guides us toward eternal spiritual bliss.Guru Sahib lovingly reminds us that just as water sustains life in nature, Naam sustains the soul. When we connect ourselves with the Divine through simran, prayer, and Guru’s teachings, the restless mind finds peace and the soul blossoms in love.
Conclusion
This shabad is a heartfelt cry of devotion and longing for the Divine. Guru Sahib uses the examples of the fish and the thirsty bird to show how essential Naam is for spiritual life. Without it, the soul feels separated and restless. With it, one experiences peace, bliss, and spiritual fulfillment.The message remains deeply relevant today. In a world filled with distractions and temporary pleasures, Guru Sahib directs us back toward the eternal source of peace the Naam of the Lord.When the soul drinks the “water of Naam,” it no longer wanders in thirst. It becomes alive, fulfilled, and forever connected to Divine love.
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ॥
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ ॥